Wybuch w warszawskiej Cytadeli, strzelanina podczas egzaminu maturalnego w Wilnie oraz zamach bombowy na dworcu kolejowym w Tarnowie. Te trzy wydarzenia należą do najtragiczniejszych przypadków z wieloma ofiarami, do których doszło w Polsce w okresie międzywojennym.
1923. Zdjęcie prasowe ilustrujące artykuł o wydarzeniach w Cytadeli. Foto: archiwum.13 października 1923 roku potężna eksplozja wstrząsnęła Cytadelą Warszawską. Wyleciała w powietrze wojskowa prochownia, w której znajdowało się około 40 wagonów prochu artyleryjskiego. Siła wybuchu była ogromna. Powstał krater o głębokości około 10 metrów, a zniszczenia objęły nie tylko teren Cytadeli, ale również okoliczne dzielnice Warszawy. Zginęło 28 osób. Liczba rannych jest przedmiotem rozbieżności: według opracowania IPN było ich 90, natomiast portal historyczny polskiej Policji podaje ponad 500 poszkodowanych. Wśród ofiar śmiertelnych znalazły się również kobiety i dzieci. Polskie władze uznały wybuch za zamach terrorystyczny, wiązany z działalnością sowieckiego wywiadu i środowisk komunistycznych. Mimo przeprowadzonego śledztwa bezpośrednich sprawców wysadzenia prochowni nigdy nie ustalono.
1925 r. Artykuł z „Kurjera Poznańskiego opisujący zdarzenie. Foto: archiwum.Kolejna tragedia wydarzyła się 6 maja 1925 roku w Wilnie. W Gimnazjum im. Joachima Lelewela, podczas egzaminu maturalnego, doszło do strzelaniny i eksplozji granatu.
Uczeń Stanisław Ławrynowicz, po konflikcie z komisją egzaminacyjną, wyciągnął broń i zaczął strzelać. Następnie eksplodował trzymany przez niego granat. Wydarzenie zakończyło się śmiercią pięciu osób, w tym sprawcy, oraz obrażeniami odniesionymi przez dziewięć osób. Wśród zabitych byli uczniowie i nauczyciel. Była to jedna z najtragiczniejszych strzelanin szkolnych w ówczesnej Europie.
Trzecie wydarzenie miało miejsce 28 sierpnia 1939 roku, zaledwie kilka dni przed niemiecką agresją na Polskę. O godzinie 23.17 na dworcu kolejowym w Tarnowie eksplodowała bomba pozostawiona w przechowalni bagażu.
1939 r. Tarnowski dworzec po eksplozji ładunku. Foto: archiwum.Zamach został przygotowany przez niemiecki wywiad wojskowy, a bezpośrednim wykonawcą był Antoni Guzy, obywatel polski narodowości niemieckiej. Wybuch zniszczył część dworca, w tym pomieszczenia przechowalni, posterunek policji i restaurację. Według meldunku policyjnego z następnego dnia zginęło 14 osób, a 38 zostało rannych. W aktach sądowych odnotowano jednak 22 ofiary śmiertelne, natomiast ówczesna prasa informowała choćby o 35 zabitych.
Trzy wydarzenia dzieliło kilkanaście lat, różniły je okoliczności i przyczyny. Łączyła je natomiast skala tragedii oraz liczba osób, które straciły życie lub zdrowie. Stanowią one również świadectwo zagrożeń, z jakimi mierzyło się społeczeństwo polskie w pierwszych dwóch dekadach istnienia odrodzonego państwa.
→ (irp)
8.11.2026
• grafika: barma / Gazeta Trybunalska
• więcej tekstów autora: > tutaj
