W Pałacu Prezydenckim w Warszawie odbyła się konferencja ekspercka Biura Bezpieczeństwa Narodowego „Odporność społeczna i bezpieczeństwo lokalne – rola samorządów, obywateli i państwa w budowie nowoczesnego systemu ochrony ludności i obrony cywilnej”. Spotkanie poświęcono ocenie funkcjonujących rozwiązań oraz wypracowaniu kierunków dalszego rozwoju systemu odporności państwa, ochrony ludności i obrony cywilnej.
Konferencję otworzyli Szef Gabinetu Prezydenta RP Paweł Szefernaker oraz Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego Bartosz Grodecki. Szef BBN podkreślił, iż bezpieczeństwo narodowe nie może być rozpatrywane wyłącznie przez pryzmat zdolności militarnych. Obejmuje ono także przygotowanie administracji publicznej, instytucji, zasobów osobowych oraz wykorzystanie kompetencji posiadanych przez społeczeństwo. Zaznaczył również, iż celem prowadzonych w Pałacu Prezydenckim debat jest nie tylko ocena obowiązujących rozwiązań, ale przede wszystkim przygotowanie konkretnych rekomendacji i wskazanie kierunków rozwoju systemu.
Paweł Szefernaker zwrócił uwagę na zmianę środowiska bezpieczeństwa w Europie. Jak podkreślił, wojna rosyjsko-ukraińska pokazała, iż współczesny konflikt nie ogranicza się do działań na polu walki, ale wpływa również na administrację publiczną, infrastrukturę krytyczną, energetykę, systemy teleinformatyczne, ochronę zdrowia, gospodarkę i codzienne funkcjonowanie obywateli. W tym kontekście odporność państwa oznacza zdolność do utrzymania ciągłości działania, zapewnienia podstawowych usług publicznych oraz skutecznego reagowania także podczas długotrwałego kryzysu lub wojny.
W konferencji uczestniczyli przedstawiciele administracji samorządowej, służb mundurowych, środowiska naukowego, organizacji społecznych, harcerskich i proobronnych, Ochotniczych Straży Pożarnych oraz eksperci zajmujący się bezpieczeństwem państwa. Debata koncentrowała się wokół oceny stanu wdrażania systemu ochrony ludności i obrony cywilnej, współdziałania administracji, służb, organizacji społecznych i lokalnych społeczności, a także budowania nowego podejścia do odporności państwa.
Pierwszą część wydarzenia stanowiły prezentacje dotyczące ochrony ludności w Polsce, roli organizacji proobronnych i innych jednostek ratowniczych w systemie bezpieczeństwa państwa oraz koncepcji wdrażania Cywilnych Centrów Działań na szczeblu samorządowym. Wystąpienia były wprowadzeniem do dalszych debat poświęconych praktycznemu funkcjonowaniu systemu i wykorzystaniu potencjału struktur lokalnych.
Jednym z głównych punktów programu była debata samorządowa „Samorząd jako fundament lokalnej odporności”, którą poprowadził gen. bryg. w st. spocz. Andrzej Bartkowiak, były Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej.
Przedstawiciele samorządów zwracali uwagę na znaczenie struktur lokalnych, które posiadają wiedzę o dostępnych zasobach, organizacjach, osobach i możliwościach reagowania na swoim terenie. Podkreślano szczególną rolę starostów, gmin oraz Powiatowych Centrów Zarządzania Kryzysowego, które od lat uczestniczą w działaniach związanych z ochroną ludności, zarządzaniem kryzysowym i usuwaniem skutków sytuacji nadzwyczajnych.
Drugi panel miał charakter ekspercki i odbył się pod hasłem „Obywatel, wolontariat i organizacje społeczne – niewykorzystany potencjał odporności państwa?”. Dyskusję moderowała Joanna Jaracz de Czartoszewska z Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Wśród uczestników znaleźli się przedstawiciele środowiska naukowego, organizacji społecznych, Wojska Polskiego, harcerstwa oraz inicjatyw lokalnych.
Podczas konferencji wiele uwagi poświęcono roli organizacji społecznych, harcerskich, proobronnych, Ochotniczych Straży Pożarnych i grup wolontariackich. Wskazywano, iż dysponują one dużym potencjałem organizacyjnym, wychowawczym i specjalistycznym, który powinien zostać lepiej rozpoznany oraz włączony do systemu odporności państwa. Dotyczy to między innymi osób posiadających kompetencje z zakresu ratownictwa, logistyki, mechaniki, elektroniki i łączności.
Jednym z najważniejszych wniosków była potrzeba stworzenia skutecznego systemu koordynowania potencjału społecznego. Uczestnicy przywoływali doświadczenia z usuwania skutków powodzi oraz pierwszych tygodni wojny w Ukrainie, kiedy ogromnej mobilizacji obywateli nie zawsze towarzyszyła odpowiednia koordynacja działań i sprawna dystrybucja pomocy. Zwracano uwagę, iż społeczne zaangażowanie powinno być wykorzystywane w ramach systemu pozwalającego kierować zasoby i pomoc tam, gdzie są najbardziej potrzebne.
Ważnym tematem była również edukacja na rzecz bezpieczeństwa. Podkreślano potrzebę kształtowania już od najmłodszych lat odpowiedzialności, samodzielności, świadomości zagrożeń oraz gotowości do działania w sytuacjach kryzysowych. Odporność społeczna zaczyna się bowiem od przygotowania obywateli do dbania o siebie, swoich bliskich i lokalną wspólnotę.
W czasie rozmów wskazywano także na możliwość wykorzystania potencjału wspólnot parafialnych. Rozbudowana sieć osób zaangażowanych społecznie może wspierać edukację mieszkańców, identyfikację lokalnych zasobów, przygotowanie planów ewakuacji oraz rozpoznawanie osób gotowych do udziału w działaniach z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej.
Uczestnicy konferencji podkreślali, iż odporność państwa nie jest zadaniem jednej instytucji ani pojedynczym projektem. Powinna być efektem współpracy administracji państwowej i samorządowej, służb, Sił Zbrojnych, podmiotów odpowiedzialnych za infrastrukturę krytyczną, organizacji społecznych oraz świadomych i przygotowanych obywateli. Wskazywano również na potrzebę istnienia strategicznego ośrodka integrującego wojskowe, cywilne, społeczne i instytucjonalne spojrzenie na bezpieczeństwo państwa. Taką rolę mogłoby pełnić Biuro Bezpieczeństwa Narodowego.
Wnioski i rekomendacje przedstawione podczas spotkania mają stanowić wkład w dalsze prace nad wzmacnianiem systemu ochrony ludności, obrony cywilnej i odporności państwa. Konferencja była trzecim spotkaniem z cyklu debat strategicznych organizowanych przez Biuro Bezpieczeństwa Narodowego. Wcześniejsze wydarzenia dotyczyły modelu służby wojskowej oraz rezerw osobowych państwa.
W konferencji uczestniczyli również przedstawiciele Remiza.pl. Dziękujemy Biuru Bezpieczeństwa Narodowego za zaproszenie oraz możliwość udziału w wydarzeniu i wysłuchania dyskusji dotyczącej przyszłości systemu ochrony ludności, obrony cywilnej i bezpieczeństwa lokalnego w Polsce.
