Właściciele domów jednorodzinnych, którzy nie są podłączeni do sieci kanalizacyjnej, muszą przygotować się na wizytę urzędników. Samorządy w całej Polsce prowadzą zintensyfikowane kontrole gospodarki ściekowej. Nie chodzi już tylko o szczelność zbiornika, ale przede wszystkim o dokumentację. Brak jednego kluczowego dokumentu może skutkować nałożeniem wysokiej kary finansowej.

Fot. Shutterstock / Warszawa w Pigułce

W ostatnich miesiącach wiele gmin w Polsce znacząco zwiększyło częstotliwość kontroli posesji, na których znajdują się zbiorniki bezodpływowe (szamba) oraz przydomowe oczyszczalnie ścieków. Działania te nie są inicjatywą lokalnych urzędników, ale wymogiem narzuconym przez znowelizowane przepisy prawa. Gminy mają obowiązek raportowania stanu gospodarki ściekowej, a niewywiązanie się z tego zadania grozi im potężnymi karami ze strony Inspekcji Ochrony Środowiska. Aby uniknąć płacenia milionowych odszkodowań z budżetu samorządu, urzędy przenoszą ciężar odpowiedzialności na mieszkańców, weryfikując, czy ci legalnie pozbywają się nieczystości.

Matematyka, która się nie zgadza

Podstawowym narzędziem w rękach kontrolerów nie jest już tylko wizja lokalna, ale analiza danych. Urzędnicy dysponują precyzyjnymi informacjami na temat zużycia wody w danym gospodarstwie domowym. Rachunek jest prosty: ilość pobranej wody powinna odpowiadać ilości odprowadzonych ścieków.

W przypadku domów podłączonych do kanalizacji system działa automatycznie. Jednak w przypadku szamb, właściciel musi udowodnić, iż to, co zużył, zostało wywiezione przez specjalistyczną firmę asenizacyjną. jeżeli 4-osobowa rodzina zużywa średnio 12–15 metrów sześciennych wody miesięcznie, a rachunki za wywóz szamba opiewają jedynie na 4 metry sześcienne raz na kwartał, dla urzędnika jest to sygnał alarmowy.

Taka dysbieżność sugeruje nielegalne działania, takie jak celowe uszkodzenie zbiornika w celu odprowadzania cieczy do gruntu, wylewanie nieczystości na pola lub do rowów melioracyjnych i korzystanie z usług firm, które nie działają legalnie i nie wystawiają stosownych zaświadczeń. Dlatego podczas kontroli, która może odbyć się w obecności straży gminnej lub upoważnionych pracowników urzędu, kluczowa jest weryfikacja dokumentów pokrywających się z faktycznym zużyciem wody.

Umowa to za mało. Czego żądają kontrolerzy?

Wielu właścicieli nieruchomości żyje w błędnym przekonaniu, iż samo posiadanie podpisanej umowy z firmą asenizacyjną zamyka temat i chroni przed konsekwencjami. Przepisy jasno wskazują, iż jest to tylko połowa sukcesu. Zgodnie z Ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, właściciel nieruchomości ma obowiązek okazania dwóch rzeczy.

Po pierwsze, musi to być aktualna umowa z przedsiębiorcą posiadającym zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych na terenie danej gminy. Warto sprawdzić, czy firma, z którą podpisaliśmy kontrakt lata temu, przez cały czas widnieje w rejestrze gminnym. jeżeli straciła uprawnienia, nasza umowa może okazać się bezwartościowa w oczach kontrolera.

Po drugie – i to jest punkt, na którym wykłada się wielu kontrolowanych – należy okazać dowody uiszczania opłat za te usługi. Chodzi o faktury VAT lub rachunki, które potwierdzają regularność wywozu. Dokumenty te muszą jednoznacznie wskazywać:

• datę wykonania usługi,
• ilość odebranych nieczystości (w metrach sześciennych),
• dane firmy wykonującej usługę.

Brak tych potwierdzeń, choćby przy posiadaniu ważnej umowy, traktowany jest jako niewywiązanie się z obowiązków ustawowych. Urzędnicy mogą zażądać okazania rachunków choćby do 12 miesięcy wstecz (a w sprawach spornych okres ten może być dłuższy, zgodnie z ogólnymi przepisami o przedawnieniu, choć zwykle kontrola skupia się na ostatnim roku sprawozdawczym).

Kary mogą być dotkliwe

Osoby, które nie będą w stanie wylegitymować się odpowiednią dokumentacją, muszą liczyć się z konsekwencjami finansowymi. Pierwszym krokiem jest zwykle mandat karny. Jego wysokość może wynieść do 500 złotych, jeżeli zostanie nałożony bezpośrednio przez strażnika lub urzędnika z odpowiednimi uprawnieniami w trybie mandatu gotówkowego czy kredytowanego.

Jeśli jednak sprawa trafi do sądu – na przykład w wyniku odmowy przyjęcia mandatu lub rażących zaniedbań – grzywna może wzrosnąć choćby do 5000 złotych. To jednak nie koniec kosztów. W przypadku stwierdzenia nieszczelności szamba lub nielegalnego zrzutu ścieków, do akcji mogą wkroczyć służby ochrony środowiska, co wiąże się z nakazem uszczelnienia zbiornika lub budowy nowego przyłącza, a także dodatkowymi karami administracyjnymi za zanieczyszczanie środowiska.

Warto również pamiętać o procedurze tzw. wykonania zastępczego. jeżeli gmina stwierdzi, iż właściciel nie wywozi nieczystości regularnie, może wydać decyzję administracyjną, w której narzuci częstotliwość wywozu i zorganizuje go na własną rękę, obciążając kosztami właściciela nieruchomości. Stawki w takim trybie są zwykle znacznie wyższe niż te rynkowe, które moglibyśmy wynegocjować samodzielnie.

Przydomowe oczyszczalnie też pod lupą

Właściciele przydomowych oczyszczalni ścieków nie są zwolnieni z kontroli, choć ich obowiązki wyglądają nieco inaczej. W ich przypadku urzędnicy również sprawdzają dokumentację. Tutaj najważniejsze są potwierdzenia wywozu osadów ściekowych.

Oczyszczalnia przydomowa, mimo iż przetwarza ścieki w sposób bardziej ekologiczny, również wymaga serwisowania. Osady gromadzące się w osadniku gnilnym muszą być wybierane – zwykle raz na rok lub raz na 2 lata, w zależności od technologii i instrukcji eksploatacji urządzenia. Podczas kontroli należy okazać umowę z firmą asenizacyjną oraz rachunki za wywóz tych osadów. Dodatkowo urzędnicy mogą poprosić o certyfikaty urządzenia lub zgłoszenie eksploatacji oczyszczalni, które powinno było zostać złożone w urzędzie gminy tuż po jej uruchomieniu.

Obowiązek podłączenia do sieci

W kontekście kontroli warto przypomnieć o jeszcze jednym przepisie, który jest często ignorowany. jeżeli na terenie, na którym znajduje się nieruchomość, istnieje techniczna możliwość podłączenia do sieci kanalizacyjnej, właściciel ma prawny obowiązek to zrobić. Posiadanie szamba w takiej sytuacji jest dozwolone tylko tymczasowo, do momentu budowy sieci.

Z tego obowiązku zwolnieni są jedynie posiadacze przydomowych oczyszczalni ścieków, pod warunkiem iż zostały one wybudowane przed powstaniem sieci kanalizacyjnej i spełniają normy środowiskowe. jeżeli ktoś uparcie odmawia przyłączenia się do istniejącej rury kanalizacyjnej, gmina również może nałożyć karę grzywny i wydać decyzję nakazującą przyłączenie, co w efekcie i tak zmusi właściciela do poniesienia kosztów inwestycji.

Samorządy są zdeterminowane. Wysokie wymagania dotyczące poziomu recyklingu i gospodarki wodno-ściekowej narzucone przez dyrektywy unijne oraz krajowe sprawiają, iż okres przymykania oka na nieszczelne szamba definitywnie się skończył. Systemy informatyczne coraz skuteczniej uszczelniają system, a bazy danych pozwalają wytypować do kontroli te adresy, gdzie bilans wodno-ściekowy budzi największe wątpliwości.

Co to oznacza dla Ciebie? Praktyczna lista kontrolna

Zintensyfikowane kontrole to sygnał, iż należy uporządkować domową dokumentację. Nie warto czekać na pismo z urzędu lub wizytę strażników. Oto co powinieneś zrobić już teraz, aby uniknąć problemów:

• Sprawdź swoją teczkę z rachunkami. Upewnij się, iż posiadasz dowody wpłaty za wywóz nieczystości z ostatniego roku (lub choćby 2 lat). jeżeli zgubiłeś fakturę, skontaktuj się z firmą asenizacyjną – mają obowiązek prowadzenia rejestrów i mogą wystawić duplikat lub zestawienie wykonanych usług.
• Zweryfikuj umowę. Przeczytaj dokładnie umowę z firmą wywozową. Sprawdź, czy firma przez cały czas posiada uprawnienia do działania na terenie Twojej gminy. Listę uprawnionych podmiotów znajdziesz w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) swojego urzędu gminy lub miasta.
• Porównaj zużycie wody z wywozem. Weź do ręki ostatnie rachunki za wodę i zsumuj zużycie z kwartału. Porównaj to z pojemnością swojego szamba i częstotliwością wywozu. jeżeli zużyłeś 30 metrów sześciennych wody, a wywiozłeś tylko 10 – przygotuj się na trudne pytania podczas kontroli.
• Zadbaj o regularność. Nie zamawiaj szambiarki „na ostatnią chwilę”, gdy zbiornik już wybija. Ustal stały harmonogram, który będzie odzwierciedlał realne zużycie wody.
• Pamiętaj o osadach. jeżeli masz przydomową oczyszczalnię, upewnij się, iż masz dokument potwierdzający wywóz osadów zgodnie z instrukcją eksploatacji (np. raz w roku). Brak tego jednego papierka może kosztować Cię mandat, choćby jeżeli sama oczyszczalnia działa wzorowo.

Pamiętaj, iż kontrola nie ma na celu nękania mieszkańców, ale uszczelnienie systemu, który chroni środowisko i wody gruntowe, z których wszyscy korzystamy. Uporządkowanie dokumentacji to najprostszy sposób na spokojny sen i uniknięcie niepotrzebnych wydatków na kary administracyjne.