Zasieki ’82. Pożar, który stał się punktem zwrotnym w ochronie polskich lasów

Pożary o największych rozmiarach pozostawiają po sobie nie tylko hektary pogorzelisk. Niekiedy ujawniają również słabości całego systemu i wymuszają rozwiązania, które na lata zmieniają organizację ochrony przeciwpożarowej. Tak było 3 sierpnia 1982 roku w Nadleśnictwie Lubsko. Pożar znany jako „Zasieki ’82” stał się jednym z najważniejszych punktów zwrotnych w historii zabezpieczenia pożarowego polskich lasów.

Pierwszy sygnał o zagrożeniu pojawił się o godzinie 11:25. Pracownicy dostrzegalni „Żarki” zauważyli kłęby dymu unoszące się nad obrębem Brody. Minutę później obserwację potwierdziła dostrzegalnia „Górna Glinka”. Już o 11:27 Punkt Alarmowo-Dyspozycyjny Nadleśnictwa Lubsko zadysponował do działań pierwsze siły.

Chronologia zdarzeń pokazuje, iż system wykrywania zareagował szybko. Mimo to ognia nie udało się zatrzymać w początkowej fazie. Pożar rozwinął się do rozmiarów katastrofy, obejmując łącznie 1261 hektarów. Całkowitemu zniszczeniu uległo 1161 hektarów drzewostanów oraz około 100 hektarów zadrzewień znajdujących się w miejscowości Zasieki.

Był to największy pożar lasu w powojennej Polsce aż do sierpnia 1992 roku – z wyłączeniem pożarów związanych z działaniami wojennymi oraz zdarzeń na poligonach wojskowych.

Skutki pożaru usuwano przez kolejne tygodnie. Dogaszanie rozległego pogorzeliska zakończono dopiero 24 sierpnia, po wystąpieniu opadów deszczu. Ostatecznej przyczyny pożaru nigdy nie ustalono.

Pożar „Zasieki ’82” stał się praktycznym testem obowiązujących wówczas rozwiązań. Analiza zdarzenia wykazała potrzebę przygotowania kompleksów leśnych nie tylko do wykrywania pożarów, ale także do prowadzenia długotrwałych działań gaśniczych wymagających użycia znacznych sił i ciężkiego sprzętu.

Jedną z najważniejszych zmian było wprowadzenie pasów biologicznych jako linii obrony w dużych i szczególnie łatwopalnych kompleksach leśnych. Rozwiązanie to miało zastąpić pasy ogniowe, które zlikwidowano w 1970 roku. Celem było ograniczenie możliwości swobodnego rozprzestrzeniania się ognia oraz stworzenie miejsc ułatwiających organizację działań obronnych.

Kolejnym krokiem było określenie norm zaopatrzenia lasów w wodę przeznaczoną do celów gaśniczych. Doświadczenia z Zasiek pokazały, jak istotne jest wcześniejsze rozpoznanie i przygotowanie punktów czerpania wody. W przypadku pożarów wielkopowierzchniowych ciągłość podawania środków gaśniczych może przesądzić o powodzeniu całej operacji.

Ustalono również minimalne wymagania dotyczące sieci dróg leśnych utrzymywanych jako dojazdy pożarowe. Sprawny dostęp do miejsca zdarzenia ma znaczenie nie tylko dla czasu dotarcia pierwszych zastępów. Decyduje także o możliwości dowozu wody, przemieszczania ciężkich maszyn, rotacji sił oraz zabezpieczenia dróg odwrotu.

Wnioski po pożarze objęły również organizację zaplecza technicznego. Przyjęto rozwiązanie zakładające tworzenie regionalnych baz sprzętu specjalistycznego – jednej na każde 100 tys. hektarów lasu. Miały one dysponować między innymi maszynami do wykonywania prac ziemnych oraz pojazdami przeznaczonymi do dowozu wody.

Do praktyki gaszenia pożarów lasów wprowadzono także samoloty M-18 Dromader. Lotnictwo gaśnicze umożliwiło szybsze reagowanie w trudno dostępnych miejscach, ograniczanie rozwoju pożaru przed dotarciem sił naziemnych oraz wspieranie działań prowadzonych na rozległym froncie.

Na podstawie: Historia lasem pisana – dzieje leśnictwa w Polsce foto. KW PSP Gorzów Wielkopolski