Jednorazowe wsparcie na zakończenie pracy
Odprawa emerytalna to jednorazowe świadczenie pieniężne, które przysługuje osobie kończącej aktywność zawodową i przechodzącej na emeryturę lub rentę. Jej celem jest zapewnienie finansowego wsparcia w pierwszym okresie po ustaniu stosunku pracy, kiedy dochody zwykle ulegają obniżeniu.
Prawo do odprawy ma każdy pracownik – bez względu na formę zatrudnienia. Nie ma znaczenia, czy była to umowa na pełny etat, umowa o dzieło czy umowa-zlecenie. Istotny jest moment zakończenia pracy oraz jego powód, a nie długość zatrudnienia.
Zgodnie z art. 92 § 1 i 2 Kodeks pracy:
„§ 1. Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.
§ 2. Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.”
Oznacza to, iż świadczenie to można otrzymać wyłącznie raz w życiu. choćby jeżeli emeryt ponownie podejmie zatrudnienie i po czasie znów rozwiąże umowę, prawo do kolejnej odprawy już mu nie przysługuje. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy dana osoba pozostaje jednocześnie w kilku stosunkach pracy i rozwiązuje je tego samego dnia – wówczas odprawa należy się od każdego z pracodawców.
Ile wynosi odprawa i kiedy jest wyższa?
Co do zasady odprawa emerytalna odpowiada jednomiesięcznemu wynagrodzeniu brutto, jakie pracownik otrzymywał w chwili rozwiązania umowy. W niektórych grupach zawodowych obowiązują jednak korzystniejsze regulacje.
Przykładowo nauczyciel dyplomowany z co najmniej 20-letnim stażem pracy może otrzymać odprawę w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia. o ile jego staż przekracza 20 lat, świadczenie wzrasta do trzymiesięcznej pensji. Jeszcze wyższe odprawy przewidziano m.in. w administracji samorządowej oraz w służbie cywilnej – tam mogą one sięgać choćby dziesięciokrotności ostatniego wynagrodzenia.
Warto pamiętać, iż odprawa emerytalna:
- podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych,
- nie stanowi podstawy do naliczania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
Oznacza to, iż choć należy ją wykazać w rocznym rozliczeniu podatkowym, nie zwiększa ona obciążeń wobec ZUS ani NFZ.
Kiedy świadczenie nie przysługuje?
Nie w każdej sytuacji pracownik może liczyć na odprawę. Świadczenie nie przysługuje osobom, które kończą zatrudnienie w związku z przejściem na rentę rodzinną – w takim przypadku brak jest bezpośredniego związku między ustaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy.
Odprawy nie otrzymają także osoby przechodzące na świadczenie przedemerytalne, czyli tzw. wcześniejszą emeryturę wypłacaną przed osiągnięciem ustawowego wieku emerytalnego.
Wyłączone są również przypadki rozwiązania umowy w trybie dyscyplinarnym. choćby jeżeli pracownik spełnia inne warunki, brak formalnego związku z przejściem na emeryturę pozbawia go prawa do świadczenia.
Terminy i obowiązki pracodawcy
Przepisy wskazują jasno: odprawa powinna zostać wypłacona w dniu ustania stosunku pracy. o ile pracodawca nie wywiąże się z tego obowiązku, grozi mu grzywna od 1000 do 30 000 zł, a także konieczność wypłaty należnej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami.
Informacja o wypłacie odprawy powinna znaleźć się w świadectwie pracy, które pracodawca ma obowiązek przekazać w ciągu 7 dni od rozwiązania umowy.
Jeżeli świadczenie nie zostanie wypłacone, pracownik może złożyć pisemny wniosek o jego przyznanie. Ma na to 3 lata od dnia ustania stosunku pracy. Po tym czasie roszczenie ulega przedawnieniu i dochodzenie należności przed sądem staje się niemożliwe.
Odprawa od kilku pracodawców – kiedy to możliwe?
Choć odprawa emerytalna przysługuje tylko raz w życiu, istnieje jeden wyjątek od tej zasady. jeżeli pracownik jest równocześnie zatrudniony w kilku miejscach i tego samego dnia rozwiązuje wszystkie umowy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, każdy z pracodawców ma obowiązek wypłacić należne świadczenie.
To szczególnie istotne dla osób dorabiających w różnych firmach lub instytucjach – w takiej sytuacji każda z nich odpowiada za wypłatę odprawy w odpowiedniej wysokości.
Świadomość prawa to realne pieniądze
Brak wiedzy o przysługującej odprawie emerytalnej może oznaczać wymierną stratę finansową. W niektórych przypadkach chodzi choćby o kilkanaście tysięcy złotych, które mogą stanowić istotne wsparcie na początku nowego etapu życia.
Zdarza się, iż pracownicy nie są informowani o tym uprawnieniu albo nie wiedzą, iż w razie braku wypłaty muszą złożyć wniosek w określonym terminie. Z kolei pracodawcy – mimo ustawowego obowiązku – nie zawsze realizują go we właściwym czasie. Dlatego tak ważne jest, aby osoby zbliżające się do zakończenia kariery zawodowej znały zasady przyznawania odprawy emerytalnej i wiedziały, kiedy oraz w jaki sposób mogą skutecznie dochodzić swoich praw.
