Unijny Mechanizm Ochrony Ludności (UCPM) działa od 2001 r. Jego zadaniem jest wspieranie i koordynowanie współpracy państw w zakresie zapobiegania katastrofom, przygotowania do nich oraz reagowania na sytuacje kryzysowe. Mechanizm nie zastępuje krajowych służb ratowniczych i nie przejmuje nad nimi dowodzenia – uzupełnia ich możliwości, gdy potrzebne jest wsparcie międzynarodowe.
Pomoc może dotyczyć katastrof naturalnych i spowodowanych przez człowieka, m.in. powodzi, pożarów, trzęsień ziemi, awarii przemysłowych, skażeń chemicznych lub radiologicznych, epidemii i innych nagłych zagrożeń zdrowotnych. Ochroną objęci są przede wszystkim ludzie, ale również środowisko, mienie i dziedzictwo kulturowe. Podstawą prawną jest decyzja nr 1313/2013/UE.
Jak działa Mechanizm?
Operacyjnym centrum systemu jest działające całodobowo Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego – ERCC. Po otrzymaniu wniosku ERCC przekazuje informację państwom uczestniczącym, zbiera oferty wsparcia, pomaga dopasować je do rzeczywistych potrzeb oraz koordynuje transport i rozmieszczenie zasobów. Co ważne, o wsparcie może wystąpić każde państwo na świecie, a poza UE także ONZ, jej agencje lub adekwatna organizacja międzynarodowa.
Na jakich warunkach udzielana jest pomoc?
- Musi zostać złożony oficjalny wniosek. Zgłasza go adekwatny organ państwa dotkniętego katastrofą – najczęściej wtedy, gdy skala zagrożenia przekracza możliwości samodzielnego reagowania.
- Wniosek powinien dokładnie określać potrzeby. Może dotyczyć trwającej albo bezpośrednio grożącej katastrofy. Co do zasady wygasa po 90 dniach, chyba iż przedstawione zostaną nowe okoliczności uzasadniające dalszą pomoc.
- Oferty państw są dobrowolne. Każde państwo samodzielnie decyduje, czy może wysłać zespoły, sprzęt lub zapasy. Dlatego uruchomienie Mechanizmu nie gwarantuje automatycznie otrzymania wszystkich żądanych zasobów.
- Państwo poszkodowane wybiera i akceptuje oferty. Odpowiada również za przyjęcie wsparcia, określenie zadań oraz kierowanie działaniami na swoim terytorium.
- Pomoc nie zawsze jest całkowicie bezpłatna. UE koordynuje dostawy i może współfinansować transport oraz koszty operacyjne – często do 75% kosztów kwalifikowanych, a w niektórych operacjach rescEU do 100%. Pozostałe koszty ponosi zasadniczo wnioskodawca, chyba iż z państwem udzielającym pomocy uzgodniono inaczej.
Pomoc może obejmować moduły ratownicze, samoloty i śmigłowce gaśnicze, szpitale polowe, ewakuację medyczną, szereg sprzętu, a choćby wysłanie ekspertów zajmujących się oceną sytuacji i koordynacją działań.
Zasoby pochodzą z dobrowolnych ofert państw, certyfikowanej Europejskiej Puli Ochrony Ludności oraz rezerwy strategicznej rescEU, wykorzystywanej zwłaszcza wtedy, gdy dostępne możliwości krajowe i wspólne okazują się niewystarczające.
Jakie państwa uczestniczą?
Według stanu na 2 sierpnia 2026 r. Mechanizm skupia 37 państw: wszystkie państwa UE oraz 10 państw uczestniczących spoza Unii.
27 państw UE: Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niderlandy, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry i Włochy.
10 państw uczestniczących spoza UE: Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Islandia, Macedonia Północna, Mołdawia, Norwegia, Serbia, Turcja i Ukraina.
Polska pomoc
W ramach Europejskiej Puli Ochrony Ludności Polska może skierować do działań:
Moduły do gaszenia pożarów lasów z ziemi z użyciem pojazdów GFFFV
PL/GFFFV/01_WEST – GFFFV Poznań, GFFFV Szczecin
PL/GFFFV/02_SOUTH – GFFFV Kraków, GFFFV Wrocław
PL/GFFFV/03_EAST – GFFFV Białystok, GFFFV Olsztyn
Moduł do gaszenia pożarów lasów z ziemi, bez użycia pojazdów GFFF
PL/GFFF/001 – GFFF Poznań, GFFF Lublin, GFFF Białystok, GFFF Łódź, GFFF Olsztyn, GFFF Rzeszów, GFFF Wrocław
Moduły pomp wysokiej wydajności HCP
HCP_Poland_01_West – HCP Gorzów, HCP Toruń
HCP_Poland_01_West – HCP Rzeszów, HCP Katowice
Moduły CBRNDet
CBRNDet _Poland_01 – CBRNDet Katowice, CBRNDet Kraków
CBRNDet _Poland_02 – CBRNDet Warszawa, CBRNDet Poznań
Moduł USAR
W jego skład wchodzą Specjalistyczne Grupy Poszukiwawczo-Ratownicze z Gdańska, Poznania, Łodzi, Warszawy, Wałbrzycha, Nowego Sącza i Jastrzębia Zdroju.
Spoza Państwowej Straży Pożarnej w rezerwie ECPP są jeszcze dwa medyczne zespoły ratunkowe.
