Jeszcze kilkanaście lat temu symbolem kontroli drogowej był policjant ukryty za krzakami z popularną „suszarką”. Dzisiaj funkcjonariusz nie musi choćby znajdować się przy drodze, żeby wiedzieć, co wyprawiają kierowcy. Wystarczy dron wyposażony w kamerę, który obserwuje ruch z powietrza. Co ciekawe, policyjne bezzałogowce nie służą już wyłącznie do sprawdzania odstępów pomiędzy ciężarówkami czy wyprzedzania na zakazie. Zakres ich wykorzystania stale się rozszerza, a pomysłowość służb w wyszukiwaniu kolejnych zastosowań wydaje się nie mieć końca.
Drony nad polskimi drogami nie są już żadną nowością. Kierowcy zawodowi doskonale wiedzą, iż nad autostradami i drogami ekspresowymi pojawiają się urządzenia, których zadaniem jest wychwytywanie wykroczeń drogowych.
Jednak to, co jeszcze kilka lat temu kojarzyło się przede wszystkim z kontrolowaniem ciężarówek, dzisiaj obejmuje coraz więcej sytuacji z codziennego życia kierowców.
Przejazdy kolejowe, ronda, skrzyżowania, przejścia dla pieszych, remontowane odcinki dróg, autostrady, a choćby ostrzeganie innych kierowców światłami przed kontrolą policyjną. Wszystkie te miejsca i zachowania mogą znaleźć się w polu widzenia policyjnego drona.
I właśnie tutaj zaczyna się znacznie ciekawsza dyskusja. Czy mamy do czynienia wyłącznie z nowoczesnym narzędziem poprawiającym bezpieczeństwo, czy również z kolejnym etapem coraz większej inwigilacji uczestników ruchu drogowego?
Ciężarówki pod lupą. Dron widzi więcej, niż mogłoby się wydawać
Kierowcy samochodów ciężarowych doskonale znają temat kontroli prowadzonych z powietrza.
Jednym z najczęstszych powodów wykorzystywania policyjnych dronów nad autostradami i drogami ekspresowymi jest sprawdzanie przestrzegania zakazów wyprzedzania przez pojazdy ciężarowe.
Z góry doskonale widać, który pojazd wykonuje manewr wyprzedzania, jak przebiega zmiana pasa ruchu oraz czy kierowca stosuje się do obowiązującego oznakowania.
Kolejną kwestią jest kontrolowanie odstępów pomiędzy ciężarówkami.
Zgodnie z polskimi przepisami na autostradach i drogach ekspresowych kierowcy muszą zachowywać określone minimalne odległości od pojazdów poprzedzających. W przypadku pojazdów poruszających się z prędkością powyżej 80 km/h minimalny odstęp wynikający z ogólnej zasady odpowiada połowie prędkości wyrażonej w metrach, czyli przy 90 km/h wynosi co najmniej 45 metrów. Na niektórych odcinkach, między innymi w tunelach, mogą obowiązywać dodatkowe wymagania.
Dron pozwala funkcjonariuszom obserwować zachowanie kilku pojazdów jednocześnie, a odpowiednio przygotowany materiał może pomóc w dokumentowaniu naruszeń. Trzeba jednak pamiętać, iż sama obserwacja z powietrza nie jest automatycznie precyzyjnym pomiarem odległości.
Ale to nie wszystko.
Kamera może zajrzeć również do kabiny ciężarówki
To jeden z ciekawszych aspektów wykorzystania policyjnych bezzałogowców, o którym nie wszyscy kierowcy pamiętają.
Dron nie musi służyć wyłącznie do obserwowania samego pojazdu czy wykonywanych manewrów.
Odpowiednio ustawiona kamera, wyposażona w przybliżenie obrazu, może pozwolić funkcjonariuszom dostrzec również zachowanie kierowcy siedzącego w kabinie.
Policja wykorzystuje drony także do ujawniania takich naruszeń jak korzystanie z telefonu trzymanego w ręku podczas jazdy czy niezapinanie pasów bezpieczeństwa.
Oczywiście nie oznacza to, iż każdy policyjny dron jest w stanie bez trudu zajrzeć przez szybę każdej ciężarówki. Wiele zależy od wysokości lotu, kąta obserwacji, warunków atmosferycznych, odbić światła w szybach oraz możliwości samego sprzętu.
Niemniej jednak sam fakt, iż kamera może obserwować nie tylko drogę, ale również widoczne z zewnątrz wnętrze kabiny, daje do myślenia.
Kierowca skupiony na prowadzeniu kilkudziesięciotonowego zestawu może choćby nie wiedzieć, iż w danym momencie jego zachowanie jest obserwowane z powietrza.
Co więcej, policyjny dron nie zawsze musi wisieć bezpośrednio nad kontrolowanym pojazdem. Może znajdować się w pewnej odległości, a obraz z kamery jest przekazywany operatorowi.
To sprawia, iż klasyczne wypatrywanie radiowozu na poboczu coraz częściej przestaje mieć jakiekolwiek znaczenie.
Mruganie światłami? choćby to może zauważyć dron
Przez dziesięciolecia kierowcy ostrzegali się nawzajem przed kontrolami drogowymi krótkim mrugnięciem światłami drogowymi.
Dla jednych był to przejaw solidarności na drodze, dla innych zachowanie niezgodne z przepisami, o ile światła wykorzystywano w niedozwolony sposób.
Dzisiaj również takie sytuacje mogą być obserwowane przez policyjne drony.
Z powietrza można zauważyć pojazdy, których kierowcy ostrzegają innych uczestników ruchu dzięki świateł. o ile sposób ich użycia narusza przepisy, funkcjonariusze mogą podjąć interwencję.
Warto jednak podkreślić, iż samo użycie świateł drogowych nie jest automatycznie wykroczeniem. Decydują okoliczności i sposób ich wykorzystania.
Sam fakt prowadzenia tego rodzaju kontroli pokazuje jednak, jak bardzo zmieniła się policyjna obserwacja ruchu drogowego.
Jeszcze niedawno kierowcy mogli spodziewać się kontroli prędkości. Dziś również sposób komunikowania się z innymi uczestnikami ruchu może zwrócić uwagę funkcjonariuszy.
Przejazdy kolejowe, skrzyżowania i ronda. Dron może obserwować wszystko z góry
Kolejnym obszarem wykorzystania policyjnych dronów są przejazdy kolejowe.
Funkcjonariusze obserwują między innymi, czy kierowcy zatrzymują się przed znakiem STOP, respektują sygnalizację świetlną i nie wykonują niebezpiecznych manewrów w pobliżu torowisk.
Z perspektywy kamery umieszczonej nad drogą doskonale widać, czy pojazd rzeczywiście zatrzymał się przed linią zatrzymania, czy jedynie zwolnił i przejechał dalej.
Podobnie wygląda to na skrzyżowaniach i rondach.
Dron może obserwować ignorowanie sygnalizacji świetlnej, nieprawidłowe wyprzedzanie, przekraczanie linii ciągłych czy inne niebezpieczne manewry.
Coraz częściej pod obserwację trafiają również odcinki dróg objęte remontami, na których obowiązuje tymczasowa organizacja ruchu.
W takich miejscach kierowcy nie zawsze zwracają należytą uwagę na znaki i sygnalizację. Kamera z góry pozwala funkcjonariuszom obserwować większy fragment drogi bez konieczności ustawiania patrolu bezpośrednio przy skrzyżowaniu.
Przejścia dla pieszych, telefony i pasy bezpieczeństwa
W miastach policyjne drony wykorzystywane są do kontrolowania zachowania kierowców w rejonie przejść dla pieszych.
Obserwowane mogą być między innymi nieprawidłowe wyprzedzanie, omijanie pojazdów zatrzymujących się przed przejściem w celu ustąpienia pierwszeństwa pieszym oraz inne zachowania zagrażające bezpieczeństwu.
Do tego dochodzą kontrole korzystania z telefonów komórkowych, pasów bezpieczeństwa oraz wykonywania nieprawidłowych manewrów.
Z perspektywy operatora drona sytuacja na drodze wygląda zupełnie inaczej niż z poziomu radiowozu.
Kamera umieszczona wysoko nad skrzyżowaniem może objąć większą przestrzeń i pozwolić na obserwowanie kilku uczestników ruchu jednocześnie.
A funkcjonariusze znajdujący się na ziemi mogą otrzymywać informacje o ujawnionych naruszeniach i zatrzymywać wskazane pojazdy.
Coraz więcej kontroli, coraz mniej widocznych policjantów
Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną istotną zmianę.
Tradycyjna kontrola drogowa zwykle wymagała fizycznej obecności funkcjonariusza w pobliżu miejsca popełnienia wykroczenia.
Radiowóz stojący na poboczu, policjant z radarem czy patrol na parkingu były elementami doskonale znanymi kierowcom.
Dzisiaj część obserwacji może odbywać się z powietrza, podczas gdy funkcjonariusze odpowiedzialni za zatrzymywanie pojazdów znajdują się w zupełnie innym miejscu.
Dzięki temu kierowca może zostać zatrzymany dopiero kilka kilometrów dalej, nie mając świadomości, iż wcześniej jego manewr został zarejestrowany.
Nie oznacza to oczywiście, iż tradycyjne kontrole drogowe zniknęły. Drony są kolejnym narzędziem wykorzystywanym przez policję, a nie całkowitym zastępstwem radiowozów czy ręcznych mierników prędkości.
Zmienia się jednak sposób wykrywania naruszeń.
Kiedyś kierowca szukał policjanta przy drodze. Dzisiaj policjant może obserwować kierowcę z miejsca, którego ten w ogóle nie bierze pod uwagę.
Czy drony oznaczają koniec prywatności na drogach?
Rozwój takich technologii rodzi również pytania, które wykraczają poza samo przestrzeganie przepisów.
Nie da się zaprzeczyć, iż policyjne drony mogą poprawiać bezpieczeństwo. Pozwalają obserwować niebezpieczne zachowania, które z poziomu pobocza byłyby trudne do dostrzeżenia.
Z drugiej strony wraz ze wzrostem liczby kamer i urządzeń rejestrujących coraz częściej pojawia się kwestia nadmiernego nadzoru nad obywatelami.
Dzisiejsze możliwości techniczne pozwalają na prowadzenie obserwacji z coraz większej odległości, przy coraz lepszej jakości obrazu.
To jednak nie oznacza, iż policja może dowolnie nagrywać, analizować i przechowywać każdy materiał. Wykorzystanie takich urządzeń podlega przepisom regulującym działalność służb, przetwarzanie danych i sposób prowadzenia kontroli.
Warto też rozróżnić możliwość techniczną od faktycznego sposobu wykorzystania urządzenia.
Nie każdy policyjny dron automatycznie rozpoznaje tablice rejestracyjne, analizuje zachowanie kierowcy dzięki sztucznej inteligencji czy mierzy prędkość pojazdów.
Mimo to kierunek rozwoju technologii jest wyraźny. Obserwowanie ruchu drogowego staje się coraz łatwiejsze, a możliwości dokumentowania zachowania kierowców coraz większe.
Pozostaje pytanie, jak daleko powinien sięgać taki nadzór.
Czy przyzwyczailiśmy się już do tego, iż ktoś ciągle nas obserwuje?
Jako kierowca zawodowy od lat obserwuję zmiany zachodzące w transporcie drogowym.
Jeszcze nie tak dawno największym zmartwieniem kierowcy był policjant z radarem, nieoznakowany radiowóz albo kontrola ITD.
Dzisiaj mamy kamery, odcinkowe pomiary prędkości, coraz bardziej zaawansowane systemy monitorowania pojazdów, a do tego policyjne drony.
W przypadku kierowców ciężarówek dochodzi jeszcze tachograf, który szczegółowo rejestruje aktywność kierowcy, oraz coraz więcej elektronicznych systemów znajdujących się w samych pojazdach.
Oczywiście są to różne rozwiązania, służące różnym celom i podlegające odmiennym regulacjom. Łączy je jednak to, iż współczesny kierowca pozostawia po sobie coraz więcej danych.
Nie twierdzę, iż drony są czymś złym. Wręcz przeciwnie, trudno kwestionować zasadność ich wykorzystania tam, gdzie rzeczywiście pomagają eliminować skrajnie niebezpieczne zachowania.
Ale zastanawia mnie coś innego.
Jak gwałtownie przyzwyczajamy się do kolejnych form nadzoru i jak rzadko zastanawiamy się nad granicami ich wykorzystywania.
Dzisiaj dron obserwuje wyprzedzanie na autostradzie. Innym razem sprawdza, czy kierowca zatrzymał się przed znakiem STOP, ma zapięte pasy albo korzysta z telefonu.
A co będzie za kilka czy kilkanaście lat?
Czy coraz więcej kontroli będzie prowadzonych zdalnie? Czy obraz z kamer będzie coraz częściej analizowany automatycznie? Czy kierowca, przemieszczając się po drogach publicznych, będzie miał jeszcze jakąkolwiek przestrzeń wolną od nieustannej obserwacji?
Nie są to twierdzenia o tym, co już dzisiaj robi policja, ale pytania o kierunek, w którym może rozwijać się technologia.
Moim zdaniem bezpieczeństwo drogowe i prawo do prywatności nie muszą się wzajemnie wykluczać. Problem pojawia się wtedy, gdy o kolejnych możliwościach technicznych rozmawiamy wyłącznie w kontekście liczby ujawnionych wykroczeń i wystawionych mandatów.
Bo przecież skuteczność kontroli nie powinna być mierzona tylko wysokością wpływów z kar.
Ważne jest również to, czy rzeczywiście poprawia się bezpieczeństwo i czy zastosowane środki są proporcjonalne do zagrożeń.
A przysłowiowy policjant w krzakach z suszarką?
Nie zniknął całkowicie. Po prostu czasy się zmieniły i dzisiaj jego koledzy mogą patrzeć na kierowców również z kilkudziesięciu metrów nad ziemią.
A jakie jest Wasze zdanie?
Czy policyjne drony rzeczywiście poprawiają bezpieczeństwo na drogach, czy coraz bardziej przypomina to nieustanną inwigilację kierowców?
Mieliście już do czynienia z kontrolami prowadzonymi z powietrza? A może zauważyliście, iż policyjne drony pojawiają się nad autostradami coraz częściej?
I najważniejsze: czy Waszym zdaniem istnieje granica, której służby nie powinny przekraczać, choćby o ile pozwala na to technologia?
Podzielcie się swoimi doświadczeniami i opiniami w komentarzach.
